TA’RIF DALAM ILMU MANTIK : KONSEP, SYARAT, DAN KLASIFIKASINYA SERTA IMPLIKASINYA TERHADAP ISTIDLAL
pdf

Keywords

ta’rif, ilmu mantik, istidlal

How to Cite

TA’RIF DALAM ILMU MANTIK : KONSEP, SYARAT, DAN KLASIFIKASINYA SERTA IMPLIKASINYA TERHADAP ISTIDLAL. (2026). Tashdiq: Jurnal Kajian Agama Dan Dakwah, 18(1), 51-60. https://cibjournal.com/index.php/tashdiq/article/view/5233

Abstract

Ilmu mantik Islam menempatkan ta’rif sebagai fondasi utama berpikir logis untuk mencegah ambiguitas konsep yang merusak istidlal, di tengah tantangan disinformasi digital kontemporer.[1] Penelitian ini bertujuan menganalisis pengertian, jenis, syarat, kesalahan, serta implikasi ta’rif terhadap qadhiyyah dan natijah melalui pendekatan deskriptif-analitis berbasis studi pustaka dari kitab klasik seperti Al-Shifa' (Ibn Sina) dan Alfusul al-Khamsah (Al-Farabi), serta literatur modern. Data primer dianalisis secara tematik, membandingkan definisi etimologis (pengenalan hingga jelas) dan terminologis (ungkapan mahiyah untuk pembedaan) menurut Aristoteles (genus + differentia), Al-Farabi, dan Ibn Sina. Hasil menunjukkan jenis ta’rif mantiki: bil-hadd (tam: jins qarib + fashl qarib; naqish: jins ba’id), bil-rasm (‘irdhi khas), dan lughawi; syarat jami’-mani’, kejelasan, perbedaan mafhum, tanpa lafadz ghaib; kesalahan umum seperti tidak jami’ (misal "manusia=hewan baca") atau sirkular.[conversation_history] Ta’rif hadd tam terbukti ideal untuk istidlal qiyasi karena premis presisi, sementara rasm/lughawi terbatas pada pengenalan awal.

 

[1] Firdaus, M., & Dina, S. (2023). Eksistensi Filsafat dan Mantiq (Logika) dalam Pengembangan Ilmu Keislaman Era 5.0. Jurnal Filsafat Indonesia, 6(3), 425-434.

pdf

References

Firdaus, M., & Dina, S. (2023). Eksistensi Filsafat dan Mantiq (Logika) dalam Pengembangan Ilmu Keislaman Era 5.0. Jurnal Filsafat Indonesia, 6(3), 425-434.

Mundofi, A. A. (2024). Pengaruh mantiq (logika) dalam perkembangan ilmu keislaman di era modern. Educatia: Jurnal Pendidikan dan Agama Islam, 14(1), 38-58.

Hudaya, H. (2016). Mengenal kitab al-Umm karya al-Syafi’i (Dari metode istidlal hukum hingga keasliannya). Khazanah: Jurnal Studi Islam dan Humaniora, 14(1), 59-80.

Zuhri, A. M. (2021). Beragama di ruang digital; Konfigurasi ideologi dan ekspresi keberagamaan masyarakat virtual. Nawa Litera Publishing.

Firdaus, M., & Dina, S. (2023). Ilmu Mantiq dalam Pengembangan ilmu Keislaman pada Era Revolusi industry 5.0. UIN Sunan Kalijaga

Hidayat, D. (2025). Ilmu Mantik : Berfikir Kritis dan Logis. Bandung : IKA UPI.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Hifzhillah, T. (2008). KLASIFIKASI ILMU MENURUT AL-FARABI DAN AUGUSTE COMTE (Doctoral dissertation, UIN SUNAN KALIJAGA YOGYAKARTA).

Abdillah, Z. A. (2003). Pro-Kontra Pengaruh Filsafat Terhadap Nahwu. Adabiyyat Jurnal Bahasa dan Sastra Arab Vol. I No. 2 Maret 2003.

Alfazri, M. R., Probowati, I., & Sari, H. P. (2024). Konsep Pendidikan Dalam Perspektif Filsafat Islam Menurut Pemikiran Al-Farabi dan Relevansinya di Era Moderen. Reflection: Islamic Education Journal, 1(4), 140-153.

SUFISTIK, A. P., & SADRA, S. T. F. I. S. RASIONALISASI IBN SI< N A.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Fashl qarib

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Nawawi, N. Ilmu Mantiq Sebuah Metode Berpikir Logis.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF

Idris, T., & Mahendra, O. (2024). Syuruth Al-Mufassirin dalam Syuruth Al Lughawiyah Memahami Tentan Tankir dan Ta'rif. Elektriese: Jurnal Sains Dan Teknologi Elektro, 14(01), 94-100.

Idris, T., & Mahendra, O. (2024). Syuruth Al-Mufassirin dalam Syuruth Al Lughawiyah Memahami Tentan Tankir dan Ta'rif. Elektriese: Jurnal Sains Dan Teknologi Elektro, 14(01), 94-100.

Rahmah, Z. (2024). Metode Istidlal Syekh Mustofa Al-Adawy Pada Bab Tholaq Dalam Kitab Jamiul Ahkam Al-Nisa (Doctoral dissertation, IAIN Metro).

Machendrawaty, N., & Wahyudin, A. (2020). Kaifiyat Mujadalah: Metode dakwah berbasis argumentasi.

Rachman, H. A., Lathifa, S. N., & Hasan, M. M. T. AT TA’RIF.

DAN, M. B. K. (2024). RELEVANSI LOGIKA ARISTOTELES DALAM PENDIDIKAN KONTEMPORER: MEMBANGUN BERPIKIR KRITIS DAN PENALARAN RASIONAL. PENGANTAR FILSAFAT PENDIDIKAN ISLAM: Kajian Filosofis Pedagogis, 21.

Downloads

Download data is not yet available.