PERTIMBANGAN YURIDIS HAKIM DALAM PERKARA PENCABULAN TERHADAP ANAK YANG DILAKUKAN OLEH TENAGA PENDIDIK
- Authors
-
-
Jordhan Akbar Gumanti
Universitas LampungAuthor -
Maya Shafira
Universitas LampungAuthor -
Dona Raisa Monica
Universitas LampungAuthor -
Ahmad Irzal Fardiansyah
Universitas LampungAuthor -
Nikmah Rosidah
Universitas LampungAuthor
-
- Keywords:
- Judge's Considerations, Educators, Child Molestation , Pertimbangan Hakim, Tenaga Pendidik, Pencabulan Anak
- Abstract
-
The crime of sexual abuse committed by educators against minors is a serious crime that not only violates the law but also violates the ethics of the teaching profession and undermines public trust in educational institutions. Decision Number 438/Pid.Sus/2022/PN Tanjung Karang indicates the abuse of power by the perpetrator as an educator through deception, threats, and coercion against the victim. This study aims to analyze the judge's considerations in issuing the decision and assess its compliance with the principles of substantive justice. This study uses an empirical juridical approach. Primary data were obtained through interviews with judges at the Tanjung Karang District Court and criminal law lecturers at the Faculty of Law, University of Lampung, while secondary data came from laws and regulations, legal literature, and case documents. Data were analyzed qualitatively. The results of the study indicate that the judge's considerations were based on juridical, philosophical, and sociological aspects. The juridical aspect was fulfilled through proof of the elements of the crime in Articles 81 and 82 of the Child Protection Law. The philosophical aspect emphasizes violations of moral values and child protection principles, while the sociological aspect considers the impact of the act on the victim and the educational environment. However, the sentence of 10 years' imprisonment and a fine of Rp 100,000,000 is deemed insufficient to fully satisfy substantive justice due to the failure to apply the increased penalties stipulated in Article 82 paragraph (2) of the Child Protection Law. Therefore, stricter legal enforcement is needed to provide maximum protection for children and satisfy the public's sense of justice.
Tindak pidana pencabulan yang dilakukan oleh tenaga pendidik terhadap anak di bawah umur merupakan kejahatan serius yang tidak hanya melanggar hukum, tetapi juga mencederai etika profesi pendidik serta merusak kepercayaan masyarakat terhadap institusi pendidikan. Putusan Nomor 438/Pid.Sus/2022/PN Tanjung Karang menunjukkan adanya penyalahgunaan relasi kuasa oleh pelaku sebagai pendidik melalui tipu muslihat, ancaman, dan pemaksaan terhadap korban. Penelitian ini bertujuan untuk menganalisis dasar pertimbangan hakim dalam menjatuhkan putusan serta menilai kesesuaiannya dengan prinsip keadilan substantif. Penelitian ini menggunakan pendekatan yuridis empiris. Data primer diperoleh melalui wawancara dengan hakim Pengadilan Negeri Tanjung Karang dan dosen hukum pidana Fakultas Hukum Universitas Lampung, sedangkan data sekunder bersumber dari peraturan perundang-undangan, literatur hukum, dan dokumen perkara. Data dianalisis secara kualitatif. Hasil penelitian menunjukkan bahwa pertimbangan hakim didasarkan pada aspek yuridis, filosofis, dan sosiologis. Aspek yuridis terpenuhi melalui pembuktian unsur tindak pidana dalam Pasal 81 dan Pasal 82 Undang-Undang Perlindungan Anak. Aspek filosofis menekankan pelanggaran nilai moral dan prinsip perlindungan anak, sementara aspek sosiologis mempertimbangkan dampak perbuatan terhadap korban dan lingkungan pendidikan. Namun, putusan pidana penjara 10 tahun dan denda Rp100.000.000 dinilai belum sepenuhnya memenuhi keadilan substantif karena tidak diterapkannya pemberatan pidana sebagaimana diatur dalam Pasal 82 ayat (2) Undang-Undang Perlindungan Anak. Oleh karena itu, diperlukan penerapan hukum yang lebih tegas untuk memberikan perlindungan maksimal bagi anak dan memenuhi rasa keadilan masyarakat.
- References
-
Adami, & Faozi, S. (2024). Pencegahan tindak pidana pencabulan oleh oknum pendidik pesantren. Jurnal Ilmu Hukum Humaniora dan Politik, 4(6), 2825–2834.
Adonara, F. F. (2015). Prinsip kebebasan hakim dalam memutus perkara sebagai amanat konstitusi. Jurnal Konstitusi, 12(2), 1–15.
Hamzah, A. (1996). KUHP dan KUHAP. Rineka Cipta.
Hamzah, A. (2014). Hukum acara pidana Indonesia. Sinar Grafika.
Kementerian Pertahanan Republik Indonesia. (2016). Perubahan kedua terhadap Undang-Undang Nomor 23 Tahun 2002 tentang Perlindungan Anak diatur dengan Peraturan Pemerintah Pengganti Undang-Undang Nomor 1 Tahun 2016. https://www.kemhan.go.id/itjen/wp-content/uploads/2018/10/perpu1-2016bt.pdf
Liwe, I. C. (2014). Kewenangan hakim dalam memeriksa dan memutus perkara pidana yang diajukan ke pengadilan. Lex Crimen, 3(1), 130–145.
Muhammad, R. (2006). Potret lembaga peradilan Indonesia. Raja Grafindo Persada.
Oktama, A. (2024). Pemeriksaan terhadap tindakan hukum terhadap instruktur Kota Bandar Lampung yang melakukan tindak pidana penganiayaan terhadap anak. Jurnal Hukum, Politik dan Ilmu Sosial, 3(4), 391–401.
Putusan Pengadilan Negeri Tanjung Karang Nomor 438/Pid.Sus/2022/PN.Tjk. (2022).
Umar, H. (2013). Metode penelitian untuk skripsi dan tesis. Rajawali Pers.
Wahyudi, & Kushartono, T. (2020). Perlindungan hukum terhadap anak korban tindak pidana kekerasan dalam rumah tangga berdasarkan Undang-Undang Nomor 35 Tahun 2014. Jurnal Dialektika Hukum, 2(1), 57–70.
Yosefi, M., Islami, S. I., et al. (2025). Tinjauan yuridis terhadap implementasi prinsip keadilan restoratif di Indonesia. Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, 10(6), 1–15.
- Downloads
- Published
- 2026-01-23
- Section
- Articles
How to Cite
Most read articles by the same author(s)
- Yefta Chintya Nababan, Tri Andrisman, Maya Shafira, PERBANDINGAN PERTANGGUNGJAWABAN PIDANA BAGI KORPORASI DALAM KUHP WvS DAN KUHP NASIONAL , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 1 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Herica Purnama Syafitri, Dona Raisa Monica, Heni Siswanto, Rini Fathonah, Refi Meidiantama, EFEKTIVITAS DIVERSI SEBAGAI UPAYA PENYELESAIAN PERKARA TINDAK PIDANA PENCURIAN OLEH ANAK (Studi Kasus Pada Polres Kota Cilegon) , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 15 No. 11 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan
- Nisrina Tri Andani, Heni Siswanto, Ahmad Irzal Fardiansyah, PEMIDANAAN ANAK PELAKU PERDAGANGAN ORANG DENGAN MODUS EKSPLOITASI SEKSUAL TERHADAP ANAK , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Dinda Mughni Allisya Putri, Rini Fathonah, Erna Dewi, Firganefi, Nikmah Rosidah, PENGARUH STIGMA SOSIAL MASKULINITAS SEBAGAI PENGHAMBAT PERLINDUNGAN HUKUM TERHADAP SUAMI SEBAGAI KORBAN KDRT , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Muhammad Ariq Arkan, Dona Raisa Monica, Diah Gustiniati Maulani, Maya Shafira, Emilia Susanti, PERAN LAPAS DALAM PEMBERIAN HAK KESEHATAN NARAPIDANA , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Laviola Devira, Rini Fathonah, Erna Dewi, Ahmad Irzal Fardiansyah, Emilia Susanti, URGENSI PENERAPAN SANKSI PIDANA SEBAGAI PRIMUM REMEDIUM TERHADAP PEREDARAN KOSMETIK YANG TIDAK MEMENUHI STANDAR , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Jesica Nanda Adelia, Heni Siswanto, Rini Fathonah, Ahmad Irzal Fardiansyah, Sri Riski, FAKTOR INTERNAL DAN FAKTOR EKSTERNAL RESIDIVIS PENCURIAN DENGAN PEMBERATAN , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Zahrah Athifah, Erna Dewi, Eko Raharjo, Tri Andrisman, Nikmah Rosidah, EFEKTIVITAS PENEGAKAN HUKUM DALAM KASUS PENGANIAYAAN BERMOTIF DENDAM PRIBADI YANG BERUJUNG KEMATIAN DI WILAYAH POLSEK TEGINENENG , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Ridha Ananda Putri, Rini Fathonah, Fristia Berdian Tamza, Ahmad Irzal Fardiansyah, Refi Meidiantama, PENGARUH STIGMATISASI SOSIAL TERHADAP KINERJA PENYIDIK DALAM PEMENUHAN HAK-HAK ANAK YANG DISANGKA SEBAGAI PELAKU TINDAK PIDANA PEMERKOSAAN , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Eggy Nadhifa Zahra, Dona Raisa Monica, Diah Gustinitati Maulani, Emilia Susanti, Sri Riski, OPTIMALISASI PELAKSANAAN PEMBINAAN NARAPIDANA SEBAGAI UPAYA PENCEGAHAN RESIDIVISME , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
Similar Articles
- Fariza Raisa Rafania, Erna Dewi, Ahmad Irzal Fardiansyah, Maya Shafira, Sri Riski, PENDEKATAN KEADILAN RESTORATIF DALAM MENANGANI PERKARA PENGANIAYAAN ANAK DI PESAWARAN , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 3 (2026): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Nazario Bimo, Eniyarti Laia, Eniyarti Laia, Gerad Poli’i, Dia Anjeli, Nabilah Syifa, Linda Setiawati, Silvia Putri Ardhana, Rizqi Yuni Pertiwi, Lulu Fakhrunnisa, PROGRAM PENDAMPINGAN TENTANG HAK ANAK DALAM RANGKA MENCEGAH PERUNDUNGAN ( BULLYING ) , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Dani Satya Nugraha, Zidan Adiansyah, Dian Eka Prastiwi, Analisis Pertentangan Putusan PN Surabaya Nomor 916 Pdt.P 2022 PN Sby dengan Pasal 2 Ayat 1 Undang-Undang Perkawinan dalam Penetapan Perkawinan Beda Agama , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Wikan Arvirda Sidik, Zulfara Giska Mutiarani, Maulidya Azzahra, Matsna Aura Sabila, ANALISIS PENJATUHAN PIDANA TERHADAP APARAT PENEGAK HUKUM DALAM PERSPEKTIF HUKUM PENITENSIER (STUDI KASUS PUTUSAN PENGADILAN NEGERI MAKASSAR NOMOR 91/PID.B/2022/PN.MKS) , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Naeshyla Hanuna Wasito, Rahmi Zubaedah, S.H., M.H., KAJIAN HUKUM POSITIF DAN PRAKTIK PERADILAN DI INDONESIA: PEMBUKTIAN GANGGUAN JIWA SKIZOFRENIA PADA TERDAKWA TINDAK PIDANA PEMBUNUHAN DAN IMPLIKASINYA TERHADAP PERTANGGUNGJAWABAN PIDANA , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 1 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Mochamad Iqbal Risyadi, Radhitya Izazqi, Disya Soraya Qhaira, Sulastri Sulastri, ANALISIS YURIDIS TERHADAP SENGKETA TANAH REDISTRIBUSI:STUDI PUTUSAN PENGADILAN NEGERI BOGOR NOMOR 38/PDT.G/2024/PN.BGR , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Nisa Nurfazira, Wulan, Dian Rahmawati, Syahdania Putri Ardhani, ANALISIS PUTUSAN PTUN MEDAN MENGENAI KEWENANGAN BPN DALAM PENYELESAIAN SENGKETA PENERBITAN SERTIFIKAT TANAH , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 1 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Putri Ayu Asih, Nurfaiqoh, Anggun Mawarni, Raghael Jamc Al Rochman, TINJAUAN YURIDIS TERHADAP PEMBATALAN SERTIFIKAT HAK MILIK OLEH BPN DALAM PUTUSAN PTUN SERANG NOMOR 12/G/2025/PTUN.SRG , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 1 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Maulana Muhammad Yasin, Arifson Alfredo Siombing, Prayoga Putra Gunawan, Muhammad Nasril Maulana, ANALISIS YURIDIS TERHADAP PEMBERHENTIAN PERANGKAT DESA OLEH KEPALA DESA CINTA MANDI: STUDI PUTUSAN PTUN BENGKULU NOMOR 10/G/2022/PTUN.BKL , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 2 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
- Erwin Rudi Haryadi, Silvia Anggraeni, Cahyoko Edi Tando, Herry Fernandes Butar Butar, PELAKSANAAN PROGRAM BIMBINGAN KEPRIBADIAN MELALUI KEGIATAN BAKAT SUPER CAMP (BSC) KEPADA KLIEN ANAK BAPAS KELAS II KLATEN , Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan: Vol. 16 No. 1 (2025): Causa: Jurnal Hukum dan Kewarganegaraan, ISSN: 3031-0369
You may also start an advanced similarity search for this article.